STD 3 MARATHI ६. शेतकरीदादा QUESTION ANSWERS

ऐका. म्हणा. वाचा.

कविता:

शेतकरीदादा शेतात राबतो 

काळ्या आईची सेवा करतो. 

दिवस-रात्र करतो काम 

काळ्या मातीत गाळतो घाम. 

ढगांना देखील आली दया 

पाऊस पाडून करती माया. 

घामात, पावसात भिजली माती 

मातीने दिले टपोरे मोती. 

मोत्याची भाकर करते आई 

शेतकरीदादा खुशीत खाई.

आम्हांला हे समजले.

प्र. 1. एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(अ) शेतकरीदादा कोठे राबतो? 

उत्तर: शेतकरीदादा शेतात राबतो.

(आ) शेतकरीदादा कोणाची सेवा करतो? 

उत्तर: शेतकरीदादा काळ्या आईची म्हणजेच काळ्या मातीची सेवा करतो.

(इ) काळ्या मातीत शेतकरीदादा काय गाळतो? 

उत्तर: काळ्या मातीत शेतकरीदादा घाम गाळतो.

(ई) ढग काय करून माया करतात? 

उत्तर: ढग पाऊस पाडून माया करतात.

(उ) मातीने काय दिले? 

उत्तर: मातीने टपोरे मोती म्हणजेच धान्य दिले.

(ऊ) आई कशाची भाकर करते? 

उत्तर: आई मोत्याची म्हणजेच ज्वारीची भाकर करते.

प्र. 2. रिकाम्या जागा भरा.

(अ) शेतकरीदादा _ _ रात्र करतो काम.

उत्तर: दिवस 

(आ) घामात, पावसात _ _ माती.

उत्तर: भिजली 

(इ) शेतकरीदादा _ _ खाई.

उत्तर: खुशीत 

प्र. 3. कवितेतील यमक जुळणारे शब्द लिहा.

1. राबतो – करतो 

2. काम – घाम 

3. दया – माया 

4. माती – मोती 

5. आई – खाई 

प्र. 4. ‘काळी आई’ म्हणजे काय?

उत्तर: ‘काळी आई’ म्हणजे शेतातील काळी माती. शेतकरी तिला आई मानतो कारण ती आपल्याला धान्य देते.

प्र. 5. ‘टपोरे मोती’ कवितेत कशाला म्हटले आहे?

उत्तर: ‘टपोरे मोती’ कवितेत ज्वारी, बाजरी सारख्या धान्याला म्हटले आहे.

3. कविता तालासुरात म्हणण्याचा सराव करावा

कविता ६. शेतकरीदादा – स्वाध्याय 

नवीन शब्द शिकू या.

राबतो – कष्ट करतो. काळी माती – जमीन. घाम गाळणे – कष्ट करणे. मोत्याची भाकर – ज्वारीची भाकर.

आम्हाला हे समजले.

प्र. १. योग्य शब्द लिहा.

(अ) शेतात राबणारा – उत्तर: शेतकरीदादा 

(आ) दया येणारे – उत्तर: ढग 

(इ) टपोरे मोती देणारी – उत्तर: माती / काळी आई 

(ई) मोत्यासारख्या ज्वारीची भाकरी करणारी – उत्तर: आई 

प्र. २. यमक जुळणारे शब्द लिहा.

(अ) काम – उत्तर: घाम 

(आ) दया – उत्तर: माया 

(इ) माती – उत्तर: मोती 

(ई) आई – उत्तर: खाई 

प्र. ३. वाचा व उत्तरे सांगा.

परिच्छेद: 

आपला भारतदेश शेतीप्रधान देश आहे. आपले जीवन शेतीवर अवलंबून आहे. शेतकरी शेतात काम करतात. शेतीतून धान्य, फळे, भाज्या मिळतात. हिरवेगार शेत पाहिले, की मन आनंदी होते.

(अ) आपले जीवन कशावर अवलंबून आहे? 

उत्तर: आपले जीवन शेतीवर अवलंबून आहे.

(आ) शेतात कोण काम करतात? 

उत्तर: शेतात शेतकरी काम करतात.

(इ) शेतीतून आपल्याला काय मिळते? 

उत्तर: शेतीतून आपल्याला धान्य, फळे, भाज्या मिळतात.

(ई) हिरवेगार शेत पाहिले, की काय होते? 

उत्तर: हिरवेगार शेत पाहिले, की मन आनंदी होते.

विचार करा व सांगा.

● शेतीच्या कामासाठी कोणकोणती अवजारे वापरतात त्यांची नावे सांगा. 

उत्तर: शेतीच्या कामासाठी नांगर, कुळव, फावडे, खुरपे, विळा, कोयता, पाटी, टोपली, मोट, ट्रॅक्टर ही अवजारे वापरतात.

खेळू या शब्दांशी

प्र. १. वाचा व समजून घ्या.

एक – अनेक 

आंबा – आंबे 

पुस्तक – पुस्तके 

फूल – फुले 

गोटी – गोट्या 

_टीप: एकवचनाचे अनेकवचन कसे होते हे समजून घ्यावे._

प्र. २. शब्दकोडे सोडवा.

(अ) दोन बहिणी एकाच रंगाच्या, घट्ट त्यांचे नाते, 

एक बहीण हरवली तर दुसरी कामी न येते. 

उत्तर: पायातली चप्पल / जोडा 

(आ) अशी कोणती जागा आहे जिकडे रस्ता आहे, पण गाडी नाही, 

जंगल आहे पण झाड नाही, नदी आहे पण पाणी नाही. 

उत्तर: नकाशा 

लिहिते होऊ या.

प्र. १. कोणकोणत्या धान्यांपासून भाकरी तयार केली जाते, ते लिहा.

उत्तर: ज्वारी, बाजरी, नाचणी, तांदूळ, गहू या धान्यांपासून भाकरी तयार केली जाते.

प्र. २. शेतकऱ्यांच्या रोजच्या जीवनातील कामांची यादी तयार करा.

उत्तर: 

1. पहाटे उठून शेतात जाणे. 

2. बैलांना चारा-पाणी देणे. 

3. नांगरणी, पेरणी करणे. 

4. पिकांना पाणी देणे. 

5. तण काढणे, खते घालणे. 

6. पिकांची राखण करणे. 

7. कापणी करून धान्य घरी आणणे. 

8. जनावरांची काळजी घेणे.

पाठ ६. शेतकरीदादा – स्वाध्याय व नामाची ओळख 

प्र. ३. प्राण्यांच्या पिल्लांची नावे सांगा व लिहा.

उदा., गाईचे वासरू

(अ) शेळी – उत्तर: करडू / पिलू 

(आ) वाघ – उत्तर: वाघाचा बछडा / छावा 

(इ) हरीण – उत्तर: हरणाचे पाडस 

(ई) सिंह – उत्तर: सिंहाचा छावा 

(उ) म्हैस – उत्तर: रेडकू / टोणगा 

(ऊ) घोडा – उत्तर: शिंगरू 

प्र. ४. शेतकरी शेतात काम करतो. खालील व्यक्ती कोणती कामे करतात ते लिहा.

(अ) शिक्षक – उत्तर: शिकवतात, मुलांना घडवतात. 

(आ) पोलीस – उत्तर: आपले रक्षण करतात, कायदा पाळतात. 

(इ) डॉक्टर – उत्तर: आजारी लोकांवर उपचार करतात. 

(ई) सैनिक – उत्तर: देशाचे रक्षण करतात. 

(उ) पोस्टमन – उत्तर: पत्रे व पार्सल वाटतात. 

(ऊ) वैमानिक – उत्तर: विमान चालवतात. 

कृतीतून शिकू या.

● उपक्रम : 

(१) ग्रंथालयात जाऊन शिक्षकांच्या मदतीने शेतकरी गीते शोधा व त्यांचा संग्रह करा. 

(२) खालील कृती साभिनय करा. (अ) नांगरणी (आ) पेरणी (इ) खुरपणी (ई) कापणी 

उत्तर: [कृती] विद्यार्थ्यांनी वर्गात या कृती करून दाखवाव्यात.

● प्रकल्प : प्राण्यांची, पक्ष्यांची चित्रे जमा करून वहीत चिकटवा. 

उत्तर: [कृती] विद्यार्थ्यांनी चित्रे चिकटवावीत.

आम्ही समजून घेऊ या.

नियम: निरनिराळ्या वस्तूंच्या, पदार्थांच्या, व्यक्तींच्या नावांना ‘नाम’ असे म्हणतात.

व्यक्ती | पदार्थ, वस्तू, ठिकाण, वाहन

काका, आजी, समीर, आजोबा | बाग, घर, बस, शाळा, पुस्तक

प्र. १. खालील वाक्यांतील ‘नामे’ ओळखा. त्यांखाली रेष ओढा.

(अ) मंजू कोठे गेली? → उत्तर: मंजू 

(आ) दिनेश दररोज खेळतो. → उत्तर: दिनेश 

(इ) मोर थुईथुई नाचतो. → उत्तर: मोर 

प्र. २. खालील वाक्यांत योग्य नामे लिहा.

(अ) ………… माझा जिवलग मित्र आहे. 

उत्तर: रोहन माझा जिवलग मित्र आहे. [विद्यार्थ्याने स्वतःचे उत्तर लिहावे]

(आ) माझ्या दप्तरात ………… , ………… या वस्तू आहेत. 

उत्तर: माझ्या दप्तरात पुस्तक, पेन या वस्तू आहेत. [विद्यार्थ्याने स्वतःचे उत्तर लिहावे]

प्र. ३. खालील वाक्ये वाचा व वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम (.) द्या.

(अ) समीरचे मित्र निघून गेले → उत्तर: समीरचे मित्र निघून गेले. 

(आ) मित्रांनी होड्या तयार केल्या → उत्तर: मित्रांनी होड्या तयार केल्या. 

(इ) मुलांनी वर्ग सजावट केली → उत्तर: मुलांनी वर्ग सजावट केली. 

(ई) बाईंनी मुलांचे कौतुक केले → उत्तर: बाईंनी मुलांचे कौतुक केले.

कविता ६. शेतकरीदादा 

ऐका. म्हणा. वाचा.

कविता:

शेतकरीदादा शेतात राबतो 

काळ्या आईची सेवा करतो. 

दिवस-रात्र करतो काम 

काळ्या मातीत गाळतो घाम. 

ढगांना देखील आली दया 

पाऊस पाडून करती माया. 

घामात, पावसात भिजली माती 

मातीने दिले टपोरे मोती. 

मोत्याची भाकर करते आई 

शेतकरीदादा खुशीत खाई.

आम्हांला हे समजले.

प्र. 1. एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

(अ) शेतकरीदादा कोठे राबतो? 

उत्तर: शेतकरीदादा शेतात राबतो.

(आ) शेतकरीदादा कोणाची सेवा करतो? 

उत्तर: शेतकरीदादा काळ्या आईची म्हणजेच काळ्या मातीची सेवा करतो.

(इ) काळ्या मातीत शेतकरीदादा काय गाळतो? 

उत्तर: काळ्या मातीत शेतकरीदादा घाम गाळतो.

(ई) ढग काय करून माया करतात? 

उत्तर: ढग पाऊस पाडून माया करतात.

(उ) मातीने काय दिले? 

उत्तर: मातीने टपोरे मोती म्हणजेच धान्य दिले.

(ऊ) आई कशाची भाकर करते? 

उत्तर: आई मोत्याची म्हणजेच ज्वारीची भाकर करते.

प्र. 2. रिकाम्या जागा भरा.

(अ) शेतकरीदादा _ _ रात्र करतो काम.

उत्तर: दिवस 

(आ) घामात, पावसात _ _ माती.

उत्तर: भिजली 

(इ) शेतकरीदादा _ _ खाई.

उत्तर: खुशीत 

प्र. 3. कवितेतील यमक जुळणारे शब्द लिहा.

1. राबतो – करतो 

2. काम – घाम 

3. दया – माया 

4. माती – मोती 

5. आई – खाई 

प्र. 4. ‘काळी आई’ म्हणजे काय?

उत्तर: ‘काळी आई’ म्हणजे शेतातील काळी माती. शेतकरी तिला आई मानतो कारण ती आपल्याला धान्य देते.

प्र. 5. ‘टपोरे मोती’ कवितेत कशाला म्हटले आहे?

उत्तर: ‘टपोरे मोती’ कवितेत ज्वारी, बाजरी सारख्या धान्याला म्हटले आहे.

3. कविता तालासुरात म्हणण्याचा सराव करावा

कविता ६. शेतकरीदादा – स्वाध्याय 

नवीन शब्द शिकू या.

राबतो – कष्ट करतो. काळी माती – जमीन. घाम गाळणे – कष्ट करणे. मोत्याची भाकर – ज्वारीची भाकर.

आम्हाला हे समजले.

प्र. १. योग्य शब्द लिहा.

(अ) शेतात राबणारा – उत्तर: शेतकरीदादा 

(आ) दया येणारे – उत्तर: ढग 

(इ) टपोरे मोती देणारी – उत्तर: माती / काळी आई 

(ई) मोत्यासारख्या ज्वारीची भाकरी करणारी – उत्तर: आई 

प्र. २. यमक जुळणारे शब्द लिहा.

(अ) काम – उत्तर: घाम 

(आ) दया – उत्तर: माया 

(इ) माती – उत्तर: मोती 

(ई) आई – उत्तर: खाई 

प्र. ३. वाचा व उत्तरे सांगा.

परिच्छेद: 

आपला भारतदेश शेतीप्रधान देश आहे. आपले जीवन शेतीवर अवलंबून आहे. शेतकरी शेतात काम करतात. शेतीतून धान्य, फळे, भाज्या मिळतात. हिरवेगार शेत पाहिले, की मन आनंदी होते.

(अ) आपले जीवन कशावर अवलंबून आहे? 

उत्तर: आपले जीवन शेतीवर अवलंबून आहे.

(आ) शेतात कोण काम करतात? 

उत्तर: शेतात शेतकरी काम करतात.

(इ) शेतीतून आपल्याला काय मिळते? 

उत्तर: शेतीतून आपल्याला धान्य, फळे, भाज्या मिळतात.

(ई) हिरवेगार शेत पाहिले, की काय होते? 

उत्तर: हिरवेगार शेत पाहिले, की मन आनंदी होते.

विचार करा व सांगा.

● शेतीच्या कामासाठी कोणकोणती अवजारे वापरतात त्यांची नावे सांगा. 

उत्तर: शेतीच्या कामासाठी नांगर, कुळव, फावडे, खुरपे, विळा, कोयता, पाटी, टोपली, मोट, ट्रॅक्टर ही अवजारे वापरतात.

खेळू या शब्दांशी

प्र. १. वाचा व समजून घ्या.

एक – अनेक 

आंबा – आंबे 

पुस्तक – पुस्तके 

फूल – फुले 

गोटी – गोट्या 

_टीप: एकवचनाचे अनेकवचन कसे होते हे समजून घ्यावे._

प्र. २. शब्दकोडे सोडवा.

(अ) दोन बहिणी एकाच रंगाच्या, घट्ट त्यांचे नाते, 

एक बहीण हरवली तर दुसरी कामी न येते. 

उत्तर: पायातली चप्पल / जोडा 

(आ) अशी कोणती जागा आहे जिकडे रस्ता आहे, पण गाडी नाही, 

जंगल आहे पण झाड नाही, नदी आहे पण पाणी नाही. 

उत्तर: नकाशा 

लिहिते होऊ या.

प्र. १. कोणकोणत्या धान्यांपासून भाकरी तयार केली जाते, ते लिहा.

उत्तर: ज्वारी, बाजरी, नाचणी, तांदूळ, गहू या धान्यांपासून भाकरी तयार केली जाते.

प्र. २. शेतकऱ्यांच्या रोजच्या जीवनातील कामांची यादी तयार करा.

उत्तर: 

1. पहाटे उठून शेतात जाणे. 

2. बैलांना चारा-पाणी देणे. 

3. नांगरणी, पेरणी करणे. 

4. पिकांना पाणी देणे. 

5. तण काढणे, खते घालणे. 

6. पिकांची राखण करणे. 

7. कापणी करून धान्य घरी आणणे. 

8. जनावरांची काळजी घेणे.

पाठ ६. शेतकरीदादा – स्वाध्याय व नामाची ओळख 

प्र. ३. प्राण्यांच्या पिल्लांची नावे सांगा व लिहा.

उदा., गाईचे वासरू

(अ) शेळी – उत्तर: करडू / पिलू 

(आ) वाघ – उत्तर: वाघाचा बछडा / छावा 

(इ) हरीण – उत्तर: हरणाचे पाडस 

(ई) सिंह – उत्तर: सिंहाचा छावा 

(उ) म्हैस – उत्तर: रेडकू / टोणगा 

(ऊ) घोडा – उत्तर: शिंगरू 

प्र. ४. शेतकरी शेतात काम करतो. खालील व्यक्ती कोणती कामे करतात ते लिहा.

(अ) शिक्षक – उत्तर: शिकवतात, मुलांना घडवतात. 

(आ) पोलीस – उत्तर: आपले रक्षण करतात, कायदा पाळतात. 

(इ) डॉक्टर – उत्तर: आजारी लोकांवर उपचार करतात. 

(ई) सैनिक – उत्तर: देशाचे रक्षण करतात. 

(उ) पोस्टमन – उत्तर: पत्रे व पार्सल वाटतात. 

(ऊ) वैमानिक – उत्तर: विमान चालवतात. 

कृतीतून शिकू या.

● उपक्रम : 

(१) ग्रंथालयात जाऊन शिक्षकांच्या मदतीने शेतकरी गीते शोधा व त्यांचा संग्रह करा. 

(२) खालील कृती साभिनय करा. (अ) नांगरणी (आ) पेरणी (इ) खुरपणी (ई) कापणी 

उत्तर: [कृती] विद्यार्थ्यांनी वर्गात या कृती करून दाखवाव्यात.

● प्रकल्प : प्राण्यांची, पक्ष्यांची चित्रे जमा करून वहीत चिकटवा. 

उत्तर: [कृती] विद्यार्थ्यांनी चित्रे चिकटवावीत.

आम्ही समजून घेऊ या.

नियम: निरनिराळ्या वस्तूंच्या, पदार्थांच्या, व्यक्तींच्या नावांना ‘नाम’ असे म्हणतात.

व्यक्ती | पदार्थ, वस्तू, ठिकाण, वाहन

काका, आजी, समीर, आजोबा | बाग, घर, बस, शाळा, पुस्तक

प्र. १. खालील वाक्यांतील ‘नामे’ ओळखा. त्यांखाली रेष ओढा.

(अ) मंजू कोठे गेली? → उत्तर: मंजू 

(आ) दिनेश दररोज खेळतो. → उत्तर: दिनेश 

(इ) मोर थुईथुई नाचतो. → उत्तर: मोर 

प्र. २. खालील वाक्यांत योग्य नामे लिहा.

(अ) ………… माझा जिवलग मित्र आहे. 

उत्तर: रोहन माझा जिवलग मित्र आहे. [विद्यार्थ्याने स्वतःचे उत्तर लिहावे]

(आ) माझ्या दप्तरात ………… , ………… या वस्तू आहेत. 

उत्तर: माझ्या दप्तरात पुस्तक, पेन या वस्तू आहेत. [विद्यार्थ्याने स्वतःचे उत्तर लिहावे]

प्र. ३. खालील वाक्ये वाचा व वाक्याच्या शेवटी पूर्णविराम (.) द्या.

(अ) समीरचे मित्र निघून गेले → उत्तर: समीरचे मित्र निघून गेले. 

(आ) मित्रांनी होड्या तयार केल्या → उत्तर: मित्रांनी होड्या तयार केल्या. 

(इ) मुलांनी वर्ग सजावट केली → उत्तर: मुलांनी वर्ग सजावट केली. 

(ई) बाईंनी मुलांचे कौतुक केले → उत्तर: बाईंनी मुलांचे कौतुक केले.